Mostrando entradas con la etiqueta Polacy w Brazylii. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Polacy w Brazylii. Mostrar todas las entradas

sábado, 26 de septiembre de 2015

Brazylijski elementarz


Senne wiejskie muzeum w Aurii pełne jest przede wszystkim starych i zepsutych odbiorników telewizyjnych i radiowych, i ciężkich jak kamienie żelazek z duszą. Rzadko ktoś je odwiedza, miejscowi wpadają tylko na chwilę z gorącej ulicy, napić się chimarrao z pilnującym zbiorów, który zabija czas oglądając jedyny wciąż działający telewizor z lat siedemdziesiątych.
Buszując w kolekcji zakurzonych książek o polskiej emigracji odkryłam prawdziwą perłę, czytankę do nauki języka polskiego z odległego 1935 roku. Czytanka ta wydane zostały przez wydawnictwo polskie w Kurytybie, w Brazylijskim stanie Parana i przeznaczone były dla dzieci polskiego pochodzenia. Na mocno pożółkłych kartkach zaskakująca mieszanka mocno zabarwionych patriotycznie tekstów odwołujących się do historii Polski, do polskich legend i zwyczajów, a z drugiej strony opowieści o brazylijskiej rzeczywistości i życiu dzieci na emigracji. Malowanie pisanek sąsiaduje więc z czytanką o polowaniu na aligatory lub jaguara, a Józef Poniatowski,  kosa Kościuszki i stopka królowej Jadwigi z opisem kolibrów i araukarii, i opowieścią o szlachetnym Indianinie Ararigboia. Opisy polskich miesięcy, maków i chabrów obok wierszyków o porach roku w Paranie, w których motywem przewodnim jest upał i egzotyczne kwiaty. W wierszach o Paranie przewijają się raz po raz sentymentalne porównania do polskiej przyrody i polskiego klimatu.






Dzieci na emigracji mają inne przygody niż Hanusia i Janek idący nad rzeczkę, czy bawiący się z Burkiem na podwórku w Polsce. Otaczają je dziwne, egzotyczne zwierzęta, z którymi można jednak czasem się zaprzyjaźnić, tak jak w uroczym opowiadanku o Lilusi i o "śmiesznem. tłustem capivari". Capivari to wedle autorów "rzeczna świnia", którą Indianie podarowali Lilusi. Nazwano ją mosita czyli panienka.

"Lubiała wskakiwać swoim przyjaciołom ludziom na kolana, co po jakimś czasie, kiedy wyrosła na wielka świnię stało się zupełnie nie na miejscu".
"Chodziło za nami krok w krok, a  gdy ktoś zaczął drapać ją pod brodą, mosita kładła się brzuszkiem do góry i robiła wniebowzięte miny. Jej malutkie uszka były czerwone od nieznośnych maleńkich kleszczyków isangue, które w Montanji peruwiańskiej żyją gromadami na każdym źdźble trawy."




Jakie jest gospodarstwo, w którym mieszka dziecko emigrantów w Ameryce Południowej?  "Dom Lilusi jest cały z cedrowych desek, z ogromnemi oknami z siatek, aby niedobre wampiry i rzesze komarów nie wchodziły do pokoju. Zbudowany jest on na wysokich palisandrowych slupach, a dach jest cały z liści palmowych. Tuż za oknami, na rozkwitłych kwiatach drzew caju bujają śliczne tęczowe kolibry o długich dzióbkach. (...) Najwięcej kłopotu ma z drobiem, bo w pobliskim strumyku mieszka wielki wąż boa i ciągle porywa nieostrożne kaczusie." 


W Polsce, na takim wesołym podwórzu co najwyżej lisek kradłby kury, a tu nie ma żartów, wąż boa w strumyku i jaguar w puszczy za płotem.



Wierszyk o maczku komponuje się z polowaniem na aligatory, wszystko na jednej stronie.


 Można bawić się z capivari, albo siedzieć pod palmą, ale nie można zapomnieć, o bohaterach takich jak np. książę Józef Poniatowski.




Autor elementarza, Władysław Radomski działał w Kolegium Polskim w Kurytybie. Jedna z czytanek jest owemu kolegium poświęcona. "Wyobraź sobie- szepce-czego my tu się uczymy: literatura Polski, historia powszechna Polski, nauka o Polsce współczesnej, geometria, algebra, fizyka, śpiew, muzyka, przyroda, psychologia, pedagogika, rysunki, gimnastyka, przedmioty brazylijskie"
Dużo w tym wszystkim rozdarcia, prób ze strony autorów budowania polskiej tożsamości i budzenia tęsknoty do kraju, który dzieci znały często już tylko z opowiadań. Patriotyzm, którym przesiąknięta jest książeczka, typowy jest dla okresu dwudziestolecia międzywojennego, kiedy odwoływało się żarliwie do narodowych i religijnych symboli. A tymczasem dzieciaki na nowej ziemi bawią się wśród palm i araukarii, nie pośród brzózek, i nie wiedzą nic o śniegu i mrozie. Stają się "Brazylianami", obywatelami Brazylii.










martes, 1 de septiembre de 2015

Na koniec świata- Aurea, polska stolica Brazylijczyków

W dniu Bożego Narodzenia 1912 roku grupa polskich emigrantów znalazła się w środku tropikalnego lasu na południu Brazylii, wiele kilometrów od najbliższej zamieszkanej przez ludzi miejscowości.
Emigranci mieli w dłoniach dokumenty przyznające im ich wymarzony, własny kawałek ziemi. Ale ta ziemia była częścią tego nieprzyjaznego lasu, przeorana niezliczonymi korzeniami egzotycznych drzew, które mieli najpierw ściąć i wykarczować nieludzkim wysiłkiem.
W to Boże Narodzenie siedzieli wokół zaimprowizowanego ogniska przełykając gorzki smak rozczarowania, że oto to jest właśnie ich ziemia obiecana, przerażeni, osamotnieni i głodni. Dotarli tu nocą przywiezieni przez jednego z pracowników urzędu kolonizacyjnego, który zostawił ich i odjechał. Nawet gdyby chcieli wrócić nie było jak, bo nie znali drogi powrotnej, a zresztą nie mieli dokąd, bo urząd migracyjny zadbał o to, by do Brazylii trafiały biedne rodziny, których nigdy nie byłoby stać na zakup powrotnego biletu.
Jakiś czas wcześniej w ich wsiach w rosyjskim zaborze, w okolicach Lublina, Rzeszowa i Zamościa pojawili się agenci migracyjni, którzy odmalowali przed tymi prostymi i pokornymi ludźmi przepiękny obraz. W Brazylii, tropikalnym raju, będą mieli za darmo ziemię, dom, będą mogli pracować jako wolni ludzie, posłać swoje dzieci do szkoły. Wymogi były proste do spełnienia- chciano by przyjeżdżali mężczyźni z rodzinami, nie kawalerowie, katolicy i bez majątku. W zaborze rosyjskim ich rzeczywistością była najczęściej bieda i niesprawiedliwość społeczna. Brakowało też ziemi, już dawno zawłaszczonej i podzielonej. Wielu dało się ponieść marzeniom, sprzedało to co miało i wyruszyło w nieznane. Większość nie miała nawet pojęcia gdzie leży owa Brazylia.
Po przyjeździe zostali posłani w głąb kraju, na niezamieszkane i niedostępne tereny, dostali kilka narzędzi i to wszystko. Wszystko inne mieli zbudować sobie sami. Domy, wozy, szkoły, drogi, mieli stworzyć od zera bez żadnej pomocy. Będą budować szałasy by mieć jakieś schronienie i spać na gołej ziemi. Potem mozolnie, za pomocą rąk, sierpów i łopat karczować lasy, budować drewniane domy z bali. Choć była to pierwsza połowa XX wiek, życie tych kolonistów bardziej przypominało średniowiecze. Kamienne żarna, drewniane pługi, każde narzędzie zbudowane własnymi rękami korzystając z tego, co dostarczała okoliczna przyroda. Wielu umrze, nie przystosowując się do nowego klimatu, na tropikalne choroby, dengę i malarię, a także na raka skóry, palonej brazylijskim słońcem przy pracy w polu bez żadnej ochrony. Wielu, szczególnie kobiety pogrążą się w depresji a nawet umrą z przygnębienia i tęsknoty. Ci co przetrwają będą ciężko pracować by przeżyć, zbudują kościół, powieszą w nim obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, będą destylować wódkę, piec chleb w kamiennych piecach, robić pierogi, i mówić po polsku coraz bardziej wymieszanym z portugalskim. Z czasem przyzwyczają się.

Dziś na miejscu gdzie ponad 100 lat temu siedzieli nocą emigranci znajduje się miejscowość Aurea, zwana polską stolicą Brazylijczyków.  Przez długi czas niemal 100% jej mieszkańców była polskiego pochodzenia. Dziś nadal wchodząc do sklepu można usłyszeć dzień dobry. Jest polski sklep, radio Polska, a w szkole obowiązkowa godzina polskiego w tygodniu. Większość mieszkańców jasnookich i jasnowłosych.


Ślub kolonizatorów w 1912 roku. Panną młodą jest Józefina Popławski- babcia Józefina. W tle kościół w budowie, zostanie ukończony w 1915 roku. W tym roku mieszkańcy Aurea
świętują 100 lecie parafii.



Pejzaż z Aurea na plantację hierba mate- najważniejszej uprawy w regionie.


Widok na Aurea z wieży kościoła.


Wnętrze Casa de Imigrante, gdzie zgromadzono przedmioty używane przez polskich imigrantów. Odtwarzali wiernie wystrój domów w Polsce, przedmioty codziennego użytku, ozdoby, wycinanki.


Także w Domu Imigranta portrety i zdjęcia mieszkańców Aurea.


Potomkowie Polaków w Aurea, popijając erva mate.


W kościele wystawa o imigrantach.




Mój debiut w radiu Polska, gdzie co sobotę jest pół godzinna audycja po polsku.